Kategoria: #Technologie: Aktualności

Hasło przewodnie konferencji TNC26 https://tnc26.geant.org/ w Helsinkach, czyli Digital Sisu w kontekście organizacji GÉANT (głównego organizatora) można interpretować wielowymiarowo. Jako przeniesienie tej postawy do świata cyfrowego i społeczności badawczo-edukacyjnej, czyli umiejętności stawiania czoła złożonym wyzwaniom technologicznym, podejmowania trudnych decyzji, budowania bezpiecznych i zrównoważonych rozwiązań oraz wzmacniania współpracy międzynarodowej. I również takim wyzwaniom stawił czoło PCSS oraz Konsorcjum PIONIER przy organizacji tego wyjątkowego wydarzenia, jako Partner Technologiczny Konferencji TNC26.

Ekipa techniczna, która wyruszyła do Helsinek liczyła 25 osób i jak co roku, wysłała dwie ciężarówki wypełnione sprzętem, aby zapewnić obsługę multimedialną 8 niezależnych przestrzeni, sal prezentacyjnych i holów wystawienniczych w Musiikkitalo https://musiikkitalo.fi/en/about-musiikkitalo/organ – najlepiej wyposażonym obiekcie muzyczno-produkcyjnym w Finlandii.

Łącznie rozciągnięto 60 km kabli oraz utworzono ponad 200m2 ścian LED o rozmiarze piksela od 1,5mm do 2,6mm, zaś największy ekran w kształcie półkola, w głównej sali konferencyjnej miał wymiary 25m x 3,5m o łącznej liczbie 13 milionów pikseli! Przy realizacji wydarzenia pracowało 10 kamer 4K wyposażonych w kinową optykę, a całość wspierał kran kamerowy ze zdalnie sterowaną głowicą. Równoległa praca 4 specjalistycznych procesorów wizyjnych Barco E2 o łącznej pojemności 160 000 000 pikseli wraz z systemem nowoczesnych mediaserwerów Hirender S3 uzupełniała setup techniczny. Jakby tego było mało, na głównej sali użyto ponad 250 punktów oświetleniowych oraz nowoczesny system L’Accoustics L2.

Dodatkowo, w przestrzeni Exchange Theater wykorzystano 180 sztuk słuchawek typu silent-disco, aby zapewnić możliwość prezentacji również w gwarnej przestrzeni wystawienniczej.

Warstwa artystyczna szczególnie zachwyciła uczestników podczas Opening Plenary, zainaugurowanego przez CEO GÉANT – Lise Fuhr, podczas którego zabrzmiały największe na świecie organy o 124 rejestrach. Ważną rolę odegrał również zespół NORDUnet, który był odpowiedzialny za przygotowanie dostępu do sieci konferencyjnej.

Ogromnym zainteresowaniem cieszyło się nasze stoisko wystawiennicze w przestrzeni TNC26 Exchange https://tnc26.geant.org/partnership-opportunities-tnc26/, które jako jedyne było wyposażone w efektowny ekran LED, na którym prezentowany był szereg projektów realizowanych przez PCSS oraz Konsorcjum PIONIER. Szczególny nacisk został postawiony na przedsięwzięcia skupione wokół technologii kwantowych oraz sztucznej inteligencji, w tym Fabryki PIAST-AI oraz GAIA-AI.

Kolejna edycja The Networking Conference odbędzie się w Liège w Belgii https://tnc27.geant.org/, gdzie również stawimy się w pełnej gotowości.

Wojciech Bohdanowicz

PCSS zapewniało odpowiednie warunki techniczne i środowiskowe niezbędne do pracy tak zaawansowanego urządzenia, jakim jest fontanna cezowa, wspierając tym samym rozwój krajowego systemu utrzymywania wzorców czasu i częstotliwości. Od początku planowano jednak, że docelowym miejscem pracy fontanny będzie nowoczesny kampus laboratoryjny Głównego Urzędu Miar w Kielcach. Dzięki zakończeniu inwestycji urządzenie mogło zostać przeniesione do specjalnie przygotowanej infrastruktury, gdzie będzie pełnić rolę jednego z najważniejszych elementów polskiego systemu czasu urzędowego.

Przeniesienie fontanny cezowej CsF2 do nowego Laboratorium Czasu i Częstotliwości Świętokrzyskiego Kampusu Metrologicznego GUM to kolejny krok dla rozwoju badań w dziedzinie precyzyjnej metrologii czasu i częstotliwości.

– W nowej lokalizacji aparatura będzie wykorzystywana m.in. do dalszego doskonalenia dokładności polskich pierwotnych wzorców częstotliwości, realizacji międzylaboratoryjnych porównań fontann atomowych z wykorzystaniem łączy optycznych od lat budowanych na strukturach sieci PIONIER pod nadzorem PCSS oraz badań nad porównywaniem najnowocześniejszych zegarów optycznych z klasycznymi wzorcami mikrofalowymi – wyjaśnia dr inż. Piotr Dunst, Laboratorium Czasu i Częstotliwości CBK PAN w Borówcu. – Wyniki tych prac będą wspierały rozwój krajowych atomowych skal czasu UTC(PL), UTC(AOS) i TA(PL), stanowiących źródła do precyzyjnej synchronizacji czasu nowoczesnych technologii i infrastruktur badawczych.

Ciekawostką jest fakt, że atomy cezu wykorzystywane w fontannie CsF2 są schładzane do temperatur zaledwie kilkudziesięciu milionowych części stopnia powyżej zera bezwzględnego.

– Dzięki temu poruszają się tak wolno, że można wyrzucać je pionowo w górę niczym wodę w fontannie, wydłużając czas pomiaru i zwiększając dokładność wyznaczania częstotliwości definiującej sekundę SI. A stabilność pomiaru takiej fontanny jest tak wysoka, że gdyby miałaby się pomylić się o jedną sekundę, musiałaby pracować nieprzerwanie przez setki milionów lat – tłumaczy dr inż. Piotr Dunst, Laboratorium Czasu i Częstotliwości CBK PAN w Borówcu.

Dr inż. Piotr Dunst z Laboratorium Czasu i Częstotliwości CBK PAN w Borówcu od samego początku brał czynny udział w utrzymaniu fontann. Już na etapie ich budowy w Anglii był jedną z osób zaangażowanych w ich fizyczne wykonanie.  Dziś bierze czynny udział w kształceniu “nowego pokolenia” osób zajmujących się utrzymaniem tych urządzeń oraz aktywnie wspiera wdrożenie fontanny w kampusie w GUM.

Magdalena Baranowska-Szczepańska

Sieć PIONIER od lat stanowi fundament komunikacji dla polskiej nauki i edukacji. To jednak nie tylko szybkie łącza oraz nowoczesna infrastruktura transmisyjna. Współczesne sieci akademickie są platformą świadczenia wielu usług IT wspierających działalność badawczą, dydaktyczną i administracyjną. Wraz z rozwojem tych usług rośnie również znaczenie cyberbezpieczeństwa w całym ekosystemie przetwarzania informacji.

Jeszcze kilka lat temu głównym wyzwaniem było zapewnienie odpowiedniej wydajności i dostępności infrastruktury telekomunikacyjnej jako nośnika informacji. Obecnie równie istotna jest ochrona danych, systemów informatycznych oraz użytkowników przed coraz bardziej zaawansowanymi zagrożeniami. Ataki phishingowe, próby przejęcia kont, złośliwe oprogramowanie czy kampanie dezinformacyjne stały się codziennością, z którą mierzą się organizacje na całym świecie, w tym również w Polsce.

Dlatego bezpieczeństwo nie powinno być postrzegane wyłącznie jako zbiór rozwiązań IT i procedur technicznych. To proces wymagający współpracy specjalistów IT, użytkowników oraz wyspecjalizowanych zespołów odpowiedzialnych za reagowanie na incydenty. Szczególną rolę odgrywają tutaj zespoły CSIRT, których zadaniem jest monitorowanie zagrożeń, analiza incydentów bezpieczeństwa oraz koordynacja działań mających na celu ograniczenie ich skutków.

W środowisku akademickim współpraca pomiędzy operatorami sieci miejskich, sieci PIONIER, zespołami bezpieczeństwa oraz jednostkami korzystającymi z infrastruktury ma szczególne znaczenie. Zagrożenia nie respektują granic organizacyjnych, dlatego skuteczna ochrona wymaga wymiany informacji, wspólnych procedur oraz wzajemnego wsparcia. Tylko w ten sposób możliwe jest szybkie identyfikowanie nowych zagrożeń i skuteczne reagowanie na pojawiające się incydenty.

Rozwijając usługi sieciowe, nie możemy zapominać, że ich niezawodność zależy nie tylko od jakości infrastruktury i kolejnych „9-tek” po przecinku w parametrach dostępności, ale również od poziomu bezpieczeństwa. Nawet najbardziej wydajna infrastruktura nie spełni swojej roli, jeżeli nie będzie odporna na współczesne zagrożenia.

Cyberbezpieczeństwo nie jest dziś dodatkiem do usług sieciowych. Stało się ich integralną częścią i jednym z kluczowych warunków dalszego rozwoju cyfrowej nauki oraz edukacji.

Z tego względu 2 lata temu w Konsorcjum PIONIER powołano dedykowany zespół techniczny w celu budowania społeczności skupiającej się wokół problematyki bezpieczeństwa i jej usług w ramach ekosystemu PIONIER/MANy.

Wojciech Widelski, dyrektor LubMAN UMCS

Przewodniczący zespołu CYBER odpowiadający za cyberbezpieczeństwo w ramach sieci PIONIER

IMPACT to miejsce, gdzie spotykają się “gospodarczy krwiobieg” (banki, giganci technologiczni) z innowatorami. W wydarzeniu uczestniczyło także środowisko akademickich sieci MAN, które pokazało, że lokalne węzły w Gdańsku, Krakowie, Warszawie czy Wrocławiu to nie tylko dostawcy internetu dla uczelni, ale regionalne centra innowacji, które mogą udostępnić przedsiębiorcom unikalną aparaturę badawczą, laboratoria 5G/6G czy systemy IoT.

Piotr Rydlichowski, jako osoba zaangażowana w projekty technologii kwantowych w PCSS, dołączył do stoiska Samorządu Województwa Wielkopolskiego, gdzie promowano technologie oraz projekty kwantowe realizowane przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe w ujęciu ekosystemowym wspierającym rozwój technologii na różnych poziomach gotowości.

Środowisko PIONIERa reprezentował Artur Binczewski, Przewodniczący Rady Konsorcjum PIONIER.

Widzom przedstawiono projekty takie jak PIONIER-Q, EuroHPC-Poland. (PIAST-Q) oraz dyskutowano o nowych scenariuszach wykorzystania technologii kwantowych.

W ramach atrakcji udostępniona została najnowocześniejsza infrastruktura oraz specjalistyczny sprzęt, dofinansowany ze środków Funduszu Europejskiego dla Nowoczesnej Gospodarki oraz Programu Operacyjnego Innowacyjny Rozwój.

Odwiedzający wzięli udział w spotkaniach z ekspertami polskiej nauki, którzy przybliżyli zasady działania systemów sfinansowanych z projektów europejskich. Szczególnym punktem programu była prezentacja technologii jutra, w tym komputerów kwantowych oraz potencjału Fabryki AI.

TNC zgromadzi w tym roku ponad 800 inżynierów ICT, naukowców i liderów akademickich. Wydarzenie odbędzie się w centrum konferencyjnym Musiikkitalo (Helsinki Music Centre).

TNC służy współpracy i wymianie doświadczeń w zakresie infrastruktury cyfrowej dla nauki. Główne tematy to: zaawansowane technologie sieciowe, cyberbezpieczeństwo i zarządzanie tożsamością, a także usługi chmurowe dla sektora badawczego.

Kolejny już raz Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe odpowiadać będzie za oprawę konferencji – za światło, dźwięk, muzykę, grafikę, oficjalne otwarcie imprezy, wsparcie rejestracji i narzędzi online. Zapakowane skrzynie ze sprzętem już są gotowe do drogi, zespół merytoryczny koleżanek i kolegów od tygodni pracuje nad tym, by wszystko się udało.

W programie przewidziano sesje plenarne, warsztaty, prezentacje naukowe oraz demonstracje technologiczne partnerów. Wśród wielu prelegentów znajdują się polscy spikerzy, oto spis ich wystąpień:

14:00–15:30, 9.06., wtorek, Concert Hall (pierwsza prezentacja)
Smarter Networks, Fewer Headaches
Tomasz Szewczyk, Roman Łapacz: Evolutionary Transition to Advanced Automation of Network and Service Management

16:00–17:30, 9.06., wtorek, Concert Hall (pierwsza prezentacja)
To Serve and Protect
Maciej Miłostan, Michał Ślusarczyk: Honeypots and beyond – LLMs in cyberdefenc

11:00 – 12:30, 10.06, środa Innovation Programme Spotlight
Alicja Laskowska Scaling eduMEET: a federated videoconferencing service for research and education

16:00–17.30, 10.06., środa, Concert Hall
Lightning Talks: Strike One
Jakub Kwiatkowski: Your AI Blind Spot: The Attack Surface You Didn’t Know You Had

14:00–15:30, 11.06, czwartek, Paavo (pierwsza prezentacja)
Governance: Because Doing What You Want is Not a Strategy
Marcin Wolski, Toby Rodwell (GÉANT Association): AI Meets Software Governance in GÉANT

Silnym akcentem na konferencji będzie stoisko PCSS/PIONIER, na którym prezentowany będzie wachlarz aktualnie realizowanych projektów z naciskiem na tematy związane z AI i technologiami kwantowymi.

Relacja z wydarzenia wraz z serwisem fotograficznym ukaże się w czerwcowym wydaniu naszego newslettera.

Piotr Rydlichowski, jako specjalista na co dzień zajmujący się wdrażaniem technologii kwantowych, w rozmowie przybliża temat, który brzmi jak science fiction, a dzieje się tu i teraz!

– W ostatnich latach jesteśmy świadkami intensywnego rozwoju technologii kwantowych – metrologii, obliczeń i komunikacji kwantowej. Technologie te są ściśle ze sobą powiązane i umożliwiają opracowanie, wdrożenie nowych, unikalnych usług i aplikacji. Środowiska krajowych sieci naukowych, których reprezentantem jest również sieć PIONIER są zainteresowane i aktywnie uczestniczą w rozwoju przede wszystkim technologii komunikacji kwantowej. Konsorcjum ośrodków KDM oraz NASK zrealizowało na bazie infrastruktury sieci PIONIER projekt budowy sieci PIONIER-Q implementującej połączenia technologii kwantowej dystrybucji klucza QKD pomiędzy ośrodkami KDM oraz NASK – mówi Piotr Rydlichowski.

🎧 Spotify: https://open.spotify.com/episode/7qSMQdshmikd9ZcHCbNolx
🎧 YouTube: https://youtu.be/X18UEWlA-_A

W lutym na łamach newslettera polecaliśmy Państwu podcast nagrany z Dominikiem Purchałą, który jest Przewodniczącym Zespołu Uniwersytetu Warszawskiego ds. DARIAH oraz Maciejem Głowiakiem – kierownikiem Działu Nowych Mediów PCSS. Przypominamy dziś, że infrastrukturę badawczą polskiej humanistyki cyfrowej tworzy wiele usług oferujących dostęp zarówno do narzędzi jak i danych źródłowych czy badawczych. Wśród nich wyróżnia się Federacja Bibliotek Cyfrowych (FBC), która pełni w konsorcjum DARIAH.PL rolę istotnego źródła metadanych i treści cyfrowych pochodzących z polskich instytucji GLAM.

Dziś zaprezentujemy działania techniczne, które wdrażamy w ramach projektów humanistycznych.

Dzieje pałacu na przestrzeni lat były różne. Wraz z końcem 2022 roku zespół pałacowy wraz z parkiem został przekazany Instytutowi Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu, a Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, które jest afiliowane przy Instytucie, zostało partnerem technologicznym.

W ubiegłym roku w ramach projektu DARIAH.LAB w Turwi działała ekipa Działu Nowych Mediów PCSS, która dokonała skanowania 3D oraz sporządziła cyfrową dokumentację pałacu.

– Jeśli chodzi o pomiar laserowy to rezultatem jest chmura punktów, a jeśli chodzi o pomiar fotogrametryczny to rezultatem jest model siatkowy – tłumaczy Jacek Walczak z PCSS. – Do tych działań wykorzystany został m.in. skaner geodezyjny, który zebrał 2,3 mld punktów oraz skaner lidarowy ręczny, który zebrał 120 mln punktów!

Celem projektu uzupełniającego skanowanie 3D pałacu i otoczenia pałacowego była digitalizacja obrazów znajdujących się na terenie obiektu.

– Głównym założeniem zespołu była digitalizacja zgodna z wytycznymi FADGI (Federal Agencies Digital Guidelines Initiative), czyli standardami wymaganymi przy cyfrowej archiwizacji dorobku dziedzictwa kulturowego – wyjaśnia Piotr Kaźmierski z PCSS.

W projekcie wykorzystano sprzęt pozwalający uzyskać odwzorowanie na najwyższym światowym poziomie (maksymalna 4-gwiazdkowa ocena FADGI):
– aparat Phase One XF ze ścianką cyfrową IQ4 150 MPix,
– obiektywy Schneider-Krezunach (głównie Schneider Kreuznach 120mm LS f/4 Macro),
– wzorniki kolorystyczne (ISA Device Level Target, ISAObject Level Target, wzornik ISO 19264),
-oprogramowanie Capture One Pro.

Cyfrowa dokumentacja pałacu obejmowała zdjęcia kilkudziesięciu pomieszczeń pałacowych, wykonanych zarówno w ciągu dnia ze światłem naturalnym, jak i w nocy ze światłem sztucznym, modele fotogrametryczne kilkunastu dzieł sztuki zlokalizowanych na terenie pałacu oraz skany kart inwentarzowych. W sumie, prace dokumentacyjne zaowocowały zbiorem kilkuset zdjęć, najwyższej jakości!

– Większość obrazów przenoszona była do specjalnie do tego celu przygotowanego pomieszczenia, gdzie były neutralne kolory ścian i podłóg, stabilna podłoga, która nie powodowała mikrodrgań, a także zadbano o to, by maksymalnie zaciemnić naturalne światło słoneczne – opowiada P. Kaźmierski. – Niestety, niektóre obrazy, ze względu na swoje gabaryty, sposób mocowania do ściany lub uszkodzenia ramy nie dały się przenieść i trzeba było je fotografować „na miejscu”. Aby wyeliminować światło słoneczne zespół wykonywał digitalizację ok. godziny drugiej w nocy. Przebywanie i praca w nocy w ciemnym, cichym i pustym pałacu stworzyła niesamowitą aurę i wrażenia porównywalne z filmowymi horrorami.

W rezultacie tych działań powstał model siatkowy pałacu. W przyszłości cyfrowe pałace może zasiedlą przestrzeń Federacji Bibliotek Cyfrowych.

Magdalena Baranowska-Szczepańska

Parametry techniczne scanowania:

Skanowanie lidarowe z platformy latającej.

Lidar DJI L1 na platformie DJI Matrice M300 RTK

Obszar do zeskanowania: 303 tys. m2

Czas wykonania skanu: 52 min.

Rezultat: Chmura 820 mln punktów obejmująca pałac i cały kompleks parkowy

GSD: 1,9 cm/pixel

Skanowanie TLS – naziemnym skanerem laserowym

skaner: Leica RTC360

Prędkość skanowania: 2 mln pkt/s

Dokładność: 1.9 mm @ 10 m

Kolor: HDR

Liczba stanowisk: 20 o stopniu porycia rzędu 35%

Rezultat: Kolorowa chmura 2,3 mld punktów obejmująca

Wykonano 21 skanów

Skanowanie lidarowe mobilne – skaner ręczny

skaner: Leica BLK2Go

Prędkość skanowania: 420 tyś pkt/s

Dokładność: +/-10 mm

Liczba skanów: 14 przejść

Rezultat: Chmura 120 mln punktów wiążąca pomiary zewnętrzne z topologią pomieszczeń

Wykonano 14 przejść

Fotogrametria – zdjęcia z drona

DJI Matrice M300

Ogniskowa: 50mm, pełna klatka, 45Mpix

Zebrane dane: 150 zdjęć w rozdzielczości 8192×5460 pikseli

Pokryty obszar: 4,4 tys. m2

GSD: 1cm/pixel

Uzyskany model: 13,3 mln wielokątów z kolorową teksturą

P.S. Kto z Państwa będzie akurat w pobliżu Turwi 23 maja, to serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w “Piniku u Generała”. Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe wraz z Instytutem Chemii Bioogranicznej Polskiej Akademii Nauk już po raz drugi w dniu urodzin wielkiego patrioty urządza historyczny piknik z nowoczesnością w tle. W tym roku atrakcji będzie całe mnóstwo. 

KIEDY I GDZIE?

• 23 kwietnia 2026 r.
• Zespół Pałacowo-Parkowy w Turwi ul. Szkolna 4
• Godz. 12-17

W PROGRAMIE

• STREFA RZEMIOSŁ DAWNYCH:
• zobacz, jak pracowali dawni mistrzowie. kowal, dekarz, szewc, tkaczka, itp.
• weź udział w grach historycznych i warsztatach jarmarcznych
• spróbuj dawnych potraw przygotowanych przez Koło Gospodyń Wiejskich.
• STREFA ZDROWIA:
• wyrób .na miejscu przed wyjazdem na wakacje kartę EKUZ!
• poznaj aktualne programy profilaktyczne, z których możesz skorzystać
• STREFA NAUKI
• weź udział w projekcie GENOMIKA dla Polski i oddaj próbkę do badań
• wysłuchaj ciekawostek historycznych w zaaranżowanych scenkach
• przynieś swoje stare zdjęcia i zobacz, jak na miejscu można je przerobić przy użyciu nowoczesnych technologii

Wstęp Wolny!

Spędź ten wiosenny dzień z rodziną w atmosferze XIX-wiecznego majątku.

Poczuj ducha wielkopolskiej pracy organicznej!

W pierwszej części artykułu “Światłowody jako czujniki” przedstawiono pomiar temperatury realizowany w oparciu o zjawisko wstecznego rozproszenia Brillouina. Kontynuując ten temat przestawiamy przykłady pomiarów i ich analizy wykonane w laboratorium PCSS, wykorzystując jako metodę pomiarową analizator BOFDA (włókna podłączono do dwóch portów sensorów i wykonano pomiar w pętli).

Przygotowano układ składający się z 3 typów włókien: Corning Ultra Low Loss 30m, Corning TXF G.654E o długości ok 20m i 35 m włókna standardowego G.652. Zestaw był połączony przez złącza SC/APC z spawanymi pigtailami na bazie włókien NZDS G.655. Zestaw włókien podłączono patchcordem światłowodowym z włóknem G.657.

Poniżej (Rys. 1) wyniki z analizatora obrazujące połączone różne typy włókien światłowodowych.

Rys.1 Przykładowy pomiar temperatury przeprowadzony na połączonych trzech typach włókien (połączonych przez różne pigtaile).

Wyniki pokazały różne odczyty temperatury dla poszczególnych typów włókien. Konieczne jest prawidłowe skalibrowanie danego typu włókna do prawidłowego odczytu wartości temperatury. Miernik był skalibrowany dla paramentów włókna ULL. Różne włókna wykazują inną częstotliwość przesunięcia Brillouina.

Dodatkowo można zaobserwować, że włókno TXF najmniej reagowało na zmianę temperatury.

Pomiar trwał 2,5 h prowadzony co 2 min (50 cykli). W tym czasie w popomieszczeniu wyłączono klimatyzator i po ponad 1 h włączono jego pracę by schłodzić pomieszczenie.

Rys 2. Wykresy wielu pomiarów wraz z pokazanym trendem zmian temperatury (niebieska linia).

Zmianę temperatury pokazano powyżej z niebieskim wykresem zmian.

Poniżej (Rys.3) wykres z miernika przedstawiający obszary przesunięcia częstotliwości Brillouina:

Rys 3. Zmiany przesunięcia częstotliwości Brillouina.

Poniżej wykresy 3D badanego zestawu włókien:

Rys. 4. Wykres 3D obrazujący przesunięcie częstotliwości Brillouina.

Ponadto zauważono że np. włókno NZDS G.655 ma kilka pików zmiany częstotliwości i niestety nie nadaje się do pomiaru temperatury.

Rys. 5. Rysunek przedstawiający charakterystyki pojedynczej i podwójnej częstotliwości Brillouina występującej w różnych typach włókien.

Systemy pomiaru temperatury z wykorzystaniem zjawiska Brillouina, często nazywane rozproszonymi czujnikami temperatury (DTS – Distributed Temperature Sensing), oferują możliwości monitorowania. Ich główne zalety to:

• Monitorowanie na długich dystansach: Mogą mierzyć temperaturę na odcinkach od kilkuset metrów do dziesiątek kilometrów, co jest niemożliwe dla konwencjonalnych czujników.
• Ciągły profil temperatury: Zamiast punktowych pomiarów, systemy te dostarczają ciągły profil temperatury wzdłuż całego włókna, umożliwiając precyzyjne wykrywanie i lokalizowanie anomalii termicznych (tzw. “gorących punktów”).
• Odporność na zakłócenia elektromagnetyczne (EMI): Ponieważ do pomiarów wykorzystuje się światło w szkle, są one niewrażliwe na zakłócenia elektromagnetyczne, co jest kluczowe w środowiskach przemysłowych.
• Bezpieczeństwo w trudnych warunkach: Światłowody są niekorozyjne i z natury bezpieczne w atmosferach wybuchowych.
• Szeroki zakres temperatur: W zależności od konstrukcji kabla i powłoki włókna, mogą pracować w szerokim zakresie temperatur, od bardzo niskich do bardzo wysokich (nawet do +750°C).

Typowe zastosowania obejmują:

• Monitoring infrastruktury:
  • Wykrywanie wycieków i monitorowanie odkształceń w rurociągach (gazociągi, ropociągi).
  • Monitorowanie tuneli (np. wykrywanie pożarów, kontrola wentylacji).
  • Kontrola stanu mostów i innych dużych konstrukcji.
  • Monitorowanie temperatury w lądowiskach i pasach startowych.
• Energetyka:
  • Monitorowanie temperatury w kablach energetycznych (podziemnych i napowietrznych) w celu wykrywania przegrzewających się punktów i optymalizacji obciążenia.
  • Kontrola temperatury w elektrowniach.
• Przemysł:
  • Monitorowanie procesów przemysłowych, np. w piecach lub zbiornikach magazynowych.
  • Wykrywanie pożarów i monitorowanie temperatury w magazynach i obiektach przemysłowych.
• Geotechnika i środowisko:
  • Monitorowanie osuwisk.
  • Badania geotermalne.

Technologia ta jest dynamicznie rozwijana, oferując coraz większą dokładność i zasięg pomiarów, co czyni ją atrakcyjnym rozwiązaniem dla szerokiej gamy zastosowań wymagających rozłożonego monitoringu temperatury i odkształceń.

Piotr Turowicz

Początkowy okres rozwoju CTI skupiał się na wsparciu działań reaktywnych, czyli wykorzystaniu oznak kompromitacji (Indicators of Compromise, IOCs) w momencie wystąpienia incydentu oraz w toku analiz powłamaniowych. Na przestrzeni lat aktywność ta wyewoluowała od niszowej działalności, wykonywanej głównie przez zespoły CSIRT/CERT do kluczowego elementu ochrony proaktywnej. Aktualnie coraz większy nacisk kładzie się na pozyskiwanie informacji o strategiach działań adwersarzy i nowych zagrożeniach jeszcze przed wystąpieniem rzeczywistego incydentu.

CTI na ten moment to nie tylko IOCs, ale także próba opisu zachowania adwersarzy, próba identyfikacji cech charakterystycznych poszczególnych grup atakujących czy strategii i typów ataków. Dzięki pozyskiwanej na bieżąco wiedzy możliwa staje się też, w pewnym zakresie, tak zwana atrybucja ataku, czyli próba wskazania grupy hakerskiej odpowiadającej za przeprowadzenie danej kampanii.

Co ciekawe, CTI to także biznes – na rynku pojawia się coraz więcej firm, które żyją z obserwowania tego co się w Internecie dzieje, a liczne zespoły cyberbezpieczeństwa czy zespoły SOC chętnie korzystają z ich usług.  Dla przykładu (proszę nie traktowć tego jako reklamę) warto wspomnieć choćby takie firmy jak Censys, Shodan, SecurityTrails, ZeroFox.

Co się monitoruje? Długo można by wymieniać, ale kilka najczęściej spotykanych elementów to monitoring ekspozycji usług w Internecie, monitorowanie rejestracji nowych domen (z których część jest później wykorzystywana w działalności przestępczej), identyfikacja masowych skanów, identyfikacja serwerów C&C, nowych eksploitów, rejestracja zapytań DNS na potrzeby usługi passive DNS dającej możliwość sprawdzenia na jakie adresy IP wskazywała dana domena w danym czasie lub jakie domeny były powiązane z danym IP, identyfikacja spambotów, identyfikacja stron phishingowych i złośliwych adresów URL, monitoring dark web pod kątem wycieków kont i haseł itd., itp.

Jak taką wiedzę się pozyskuje? Poprzez monitoring (np. zapytań DNS, prób połączeń), skanowanie Internetu (w tym połączenia z adresami pozyskanymi z monitoringu DNS), rejestrację informacji o nowych podatnościach, wystawianie serwisów typu honeypot by wabić potencjalnych atakujących, detonację próbek ze skompromitowanych systemów (lub honeypotów) w piaskownicach (sandbox). Lista oczywiście nie jest wyczerpująca.

Do czego się ją wykorzystuje? Aktualnie próbuje się tą wiedzę wykorzystywać w działaniach operacyjnych do np. dostarczania usług DNS RPZ (blokowanie dostępu do złośliwych domen), identyfikacji potencjalnie skompromitowanych hostów czy serwerów poprzez korelację informacji z rekordów NetFlow/IPFIX z listami kontrolerów botnetów, filtracji ruchu czy ochrony antyphishingowej. Gdy mechanizmy ochrony zawodzą, to CTI nadal się przydaje, jak za dawnych czasów, do analiz powłamaniowych i potencjalnej atrybucji ataku.

Jakie są aktualne trendy? Podobnie jak w innych dziedzinach życia dość dużo uwagi poświęca się sztucznej inteligencji. Sztuczna inteligencja, m.in. duże modele językowe, z jednej strony może być wykorzystywana do usprawniania działań związanych z CTI, a z drugiej może być celem wysublimowanych ataków lub wpierać adwersarzy.  W pierwszym przypadku wykorzystuje się ją do analizy pozyskiwanych informacji czy symulacji rzeczywistych systemów wabiących adwersarzy. W drugim przypadku próbuje się np. zmusić sztuczną inteligencję do ujawnienia poufnych informacji lub spowodować zakłócenia w jej pracy. Sztuczna inteligencja jest też niezwykle pomocna w przygotowywaniu celowanych ataków, np. zaawansowanych ataków socjotechnicznych czy powszechnych kampanii phishingowych.

CTI to także współpraca i zaufanie. Podobnie jak w klasycznym wywiadzie, chcemy wiedzieć jak najwięcej i jednocześnie nie ujawniać wszystkiego co wiemy naszym wrogom czy adwersarzom. Jednocześnie chcemy się dzielić wiedzą z przyjaciółmi, po to by oni podzielili się również z nami. Zaufane środowiska wymiany występują między partnerami w ramach wspólnych projektów, w ramach sieci zrzeszających zespoły bezpieczeństwa np. Trusted Introducer (TI) / TF-CSIRT, gdzie PIONIER-CERT ma status zespołu akredytowanego, czy FIRST, a także w ramach lokalnych inicjatyw. Akredytacja w TI daje zespołowi PIONIER-CERT dostęp do informacji nieprzeznaczonych do szerokiej dystrybucji i otwiera pola współpracy międzynarodowej, a ta współpraca przekłada się z kolei na możliwości podniesienia poziomu bezpieczeństwa infrastruktury. PCSS wraz z partnerami krajowymi, w szczególności tworzącymi Konsorcjum PIONIER (np. projekt PUCHACZ), jak i zagranicznymi, w ramach współpracy w GÉANT, aktywnie włącza się w pozyskiwanie i wykorzystywanie CTI.
Na szczeblu Konsorcjum w ramach grupy Cyber trwają dyskusje nad wymianą doświadczeń w zakresie proceduralnym jak i technicznym (zwłaszcza w kontekście nowelizacji KSC), a także możliwością wzajemnego wsparcia w zapewnianiu wysokiego poziomu bezpieczeństwa.

Warto podkreślić, że aktualna wiedza o zagrożeniach, to jeden z istotnych kluczy do bezpieczeństwa.

Maciej Miłostan